Cyllid COVID-19 Llywodraeth Cymru

dydd Mercher, Mehefin 24, 2020 - 10:09yb

Mae’r Coronafeirws wedi cael effaith sylweddol ar fywyd yng Nghymru ac ar draws y byd. Nid yw cyllid cyhoeddus yn eithriad.

Ar ddiwedd mis Mai, cynhyrchodd Llywodraeth Cymru ddiweddariad cyllideb eithriadol mewn ymateb i COVID-19. Eithriadol oherwydd ni chafwyd diweddariad mor gynnar yn y flwyddyn ariannol erioed o’r blaen. Eithriadol hefyd o ran graddfa’r newidiadau i’r gyllideb o fewn y flwyddyn ariannol o ganlyniad i’r angen i ymateb i’r pandemig COVID-19.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno cynlluniau ar gyfer £2.5 biliwn o wariant newydd fel rhan o’i hymateb i COVID-19. Gellir rhannu’r £2.5 biliwn o ymrwymiadau gwariant newydd rhwng dau brif faes gwariant: cymorth i fusnesau, y sector gwirfoddol a thrafnidiaeth (£1.7 biliwn); ac iechyd a gwasanaethau cyhoeddus (£0.8 biliwn).

Mae’r cyllid hwn yn cwmpasu amrywiaeth eang o weithgareddau, o grantiau i gefnogi busnesau, i ysbytai maes a chyfarpar diogelu ychwanegol ar gyfer staff iechyd a gofal.

Daeth y rhan fwyaf o’r arian ychwanegol hwn ar gael o ganlyniad i ymrwymiadau gwariant newydd yn Lloegr. Ond mae Llywodraeth Cymru wedi ailflaenoriaethu £245 miliwn mewn cyllid hefyd o Gronfeydd Strwythurol yr UE a £256 miliwn o gyllidebau ledled ei hadrannau gwahanol i gefnogi’r ymateb i COVID-19.

Mae hyn i gyd yn ychwanegol at y newid mawr mewn adnoddau sy’n digwydd o fewn gwasanaethau cyhoeddus, sy’n oedi rhai gwasanaethau ac yn symud rhai staff i weithio ar weithgarwch sy’n gysylltiedig â COVID-19.

Rheoli gwariant COVID-19 yn dda

Mae maint y gwariant ar ymateb i COVID-19 yn ddigynsail yn ystod y cyfnod diweddar, ac mae cyflymder gwneud penderfyniadau a gweinyddu yn cyflwyno ei risgiau a’i heriau ei hun i lywodraethu da.

Serch hynny, mae’r egwyddorion craidd a ddylai fod yn sail i benderfyniadau cadarn ynghylch gwariant cyhoeddus yn parhau. Ar y cyd â chyrff cyhoeddus eraill, mae Llywodraeth Cymru wedi atgyfnerthu pwysigrwydd trefniadau diogelu cymesur.

  • Rheoleidd-dra – sicrhau bod gwariant yn gyfreithlon ac yn cydymffurfio ag awdurdod seneddol
  • Priodoldeb – sicrhau bod gwariant yn unol â’r gwerthoedd a’r ymddygiad a ddisgwylir gan y sector cyhoeddus
  • Gwerth am arian – sicrhau darbodusrwydd, effeithlonrwydd ac effeithiolrwydd wrth benderfynu ar wariant cyhoeddus
  • Dichonoldeb – sicrhau y gellir gweithredu cynigion gwariant yn gywir, yn gynaliadwy neu’n unol â’r amserlen arfaethedig

Wrth edrych trwy lens Datblygu Cynaliadwy, rhaid i lawer o gyrff cyhoeddus yng Nghymru weithredu mewn modd sy’n ‘ceisio sicrhau bod anghenion y presennol yn cael eu diwallu heb beryglu gallu cenedlaethau’r dyfodol i ddiwallu eu hanghenion eu hunain’.

Mae’r gofyniad hwn, sydd yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, yn dod yn amlwg iawn wrth ystyried effeithiau hirdymor tebygol penderfyniadau gwariant diweddar ar gyllid cyhoeddus.

Yn berthnasol i’r Nod Llesiant ‘Cymru sy’n fwy cyfartal’, mae angen i gyrff cyhoeddus ystyried effaith eu penderfyniadau hefyd ar anghenion y rhai sydd â nodweddion gwarchodedig o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010.

Yn ogystal, er bod y broses o’i chychwyn wedi’i gohirio oherwydd effaith argyfwng COVID-19 ar fusnes Llywodraeth Cymru, bydd cyflwyno’r ‘ddyletswydd economaidd-gymdeithasol’ yn ei gwneud yn ofynnol i gyrff cyhoeddus ystyried mater ehangach canlyniadau anghyfartal sy’n deillio o anfantais economaidd-gymdeithasol. 

Rhaglen waith Archwilio Cymru

Gyda chylch gwaith sy’n ymestyn ledled y rhan fwyaf o’r sector cyhoeddus yng Nghymru, diben Archwilio Cymru yw sicrhau pobl Cymru bod arian cyhoeddus yn cael ei reoli’n dda; esbonio sut y mae arian cyhoeddus yn cael ei ddefnyddio i ddiwallu anghenion pobl; ac ysbrydoli a grymuso’r sector cyhoeddus yng Nghymru i wella.

Rydyn ni wedi bod yn trafod meysydd o ddiddordeb cyffredin gyda chyrff archwilio eraill y DU wrth i ni i gyd feddwl am beth mae’r argyfwng presennol a’r ymateb iddo yn ei olygu i’n priod raglenni gwaith.

Yn ddiweddar, rydyn ni wedi cyhoeddi manylion am sut rydyn ni wedi ymateb i COVID-19 yn y tymor byr, yn cynnwys cychwyn ar waith newydd a hollol wahanol fel rhan o’n prosiect dysgu COVID-19 [agor mewn ffenestr newydd].

Yn ogystal ag ail-lunio ein cynlluniau presennol, rydyn ni’n ystyried pa rai o’r meysydd penodol o wariant COVID-19 sy’n gofyn am waith archwilio manylach. Rydyn ni wedi bod yn cefnogi gwaith Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus Senedd Cymru hefyd yn ei ystyriaeth gychwynnol o gymorth ariannol Llywodraeth Cymru i fusnesau ac agweddau ar ymateb ehangach Llywodraeth Cymru.

Cyn bo hir, byddwn yn cyhoeddi adroddiad ar drefniadau gwrth-dwyll cyrff cyhoeddus. Roedd y gwaith hwn eisoes ar y gweill cyn yr argyfwng COVID-19 ond mae’r sefyllfa wedi amlygu rhai risgiau twyll ymhellach.

Rydyn ni’n ystyried sut y gallwn ddatblygu ein gwaith ar y Fenter Twyll Genedlaethol i helpu cyrff cyhoeddus i dargedu rhai o’r risgiau hyn.

Mae enghreifftiau eraill o waith rydyn ni eisoes wedi bod yn ei wneud sy’n berthnasol i’r sefyllfa bresennol yn cynnwys ein hadolygiad o’r modd y mae cyrff cyhoeddus wedi gweithio gyda’i gilydd trwy Fyrddau Gwasanaethau Cyhoeddus i fynd i’r afael â her cysgu ar y stryd. Roedden ni wedi bod yn edrych hefyd ar amseroedd aros y GIG a gwasanaethau orthopedig, gwaith sydd bellach yn berthnasol i’r cwestiwn o sut y mae adfer gwasanaethau’r GIG ar ôl i’r argyfwng arwain at oedi gofal dewisol.

Erbyn hyn, rydyn ni yng nghanol ein cylch blynyddol o waith statudol archwilio cyfrifon 2019-20 cyrff cyhoeddus. Mae’r gwaith hwn yn rhan allweddol o’r ffordd rydyn ni’n sicrhau pobl Cymru bod arian cyhoeddus yn cael ei reoli’n dda, er bod llawer o’r gwariant sy’n gysylltiedig â COVID-19 yn debygol o ymddangos yn y cyfrifon ar gyfer 2020-21.

Yn y cyfamser, mae ein hasesiad strwythuredig blynyddol o drefniadau llywodraethu corfforaethol ac ariannol cyrff y GIG yn dechrau, a bydd yn ystyried effaith argyfwng COVID-19 a’r modd y mae cyrff y GIG yn mynd ati i gynllunio ar gyfer adfer wrth i ni ddechrau ar gam nesaf y pandemig. Rydyn ni’n bwriadu rhannu’r themâu allweddol o’r gwaith hwn gyda chynulleidfa ehangach er mwyn hyrwyddo dysgu ar draws y GIG a thu hwnt.

Byddwn hefyd yn bwrw ymlaen â rhagor o waith dros yr haf ar gynaliadwyedd ariannol awdurdodau lleol, ac rydyn ni eisoes yn bwriadu llunio adroddiad Darlun o Wasanaethau Cyhoeddus cyffredinol yn ddiweddarach yn 2020-21.

Os oes gennych unrhyw bryderon penodol am y defnydd o arian cyhoeddus Cymru i gefnogi’r ymateb i COVID-19, cysylltwch â ni. Os hoffech chi rannu unrhyw enghreifftiau neu brofiadau ynghylch sut y mae cyrff cyhoeddus wedi newid y ffordd y maent yn darparu gwasanaethau, anfonwch e-bost at covid.learning@audit.wales.