Health and social care

Victims and survivors of domestic abuse and sexual violence let down by fragmented system

Services are inconsistent, complex and short term, and victims and survivors find it difficult to get the help they need.

Information on the prevalence of violence against women, domestic abuse and sexual violence in Wales is unreliable and there is no clear picture of its extent. There is a gap in data about which victims, survivors and perpetrators use public services and what services are made available.

While some good progress has been made with regional working, awareness raising and the roll out of training, progress on delivering the key aspects of the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act is poor and has not had the desired impact. In particular funding of key services remains challenging with too many different overlapping and inconsistent approaches across Wales.

Preventative work is progressing in some areas and making a real difference for victims and survivors. Swansea’s Domestic Abuse Hub and Rhondda Cynon Taf County Borough Council’s ‘Resilient Families’ programme are good examples of how services are improving. Nonetheless, much work remains to be done if public bodies are to respond consistently and effectively and provide the help that survivors and victims’ need. 

Our report makes a number of recommendations including:

  • needs assessment and mapping of service provision by public bodies are revisited and involvement widened and enhanced;
  • delivery agencies (local authorities, health bodies, the police, fire and rescue authorities and the third sector) are to review their approach to regional working to better integrate services and maximise the positive impact they can make on victims and survivors;
  • local authorities review their commissioning arrangements to remove duplication and overlap; rationalise administration arrangements; streamline and standardise commissioning arrangements; and set appropriate performance measures, targets and benchmarks.

Auditor General, Adrian Crompton said: “I am publishing this report just before the International Day for the Elimination of Violence against Women. It’s concerning to find that, four years after the introduction of this ground-breaking legislation, victims and survivors of domestic abuse and sexual violence are still being let down by an inconsistent and complex system.

Effective collaboration and joint working are essential to ensure these services are efficient and effective, particularly given the fragmented nature of delivery across public bodies.”

Ends

Notes to Editors:

  • This report examines how the new duties and responsibilities of the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act (2015) are being rolled out and delivered across Wales.
  • This report is published just before the International Day for the Elimination of Violence against Women on the 25 November 2019.
  • Numerous bodies have responsibilities for helping victims and survivors of domestic abuse and violence. These include local authorities, the police, local health and NHS bodies, housing organisations and third sector organisations
  • We interviewed a number of survivors who provided us with detailed information on their experiences on how public bodies have responded to their needs. We will be sharing quotes from survivors on our social media accounts.
  • We surveyed local authorities, health boards, fire and rescue authorities, the police and police and crime commissioners on their strategic approach to VAWDASV and the effectiveness of current operational arrangements. We also surveyed all major social housing providers in Wales and third sector providers of specialist VAWDASV services.
  • Case studies can be found on pages 21, 22, 28, 29 and 39.
  • The Auditor General is the independent statutory external auditor of the devolved Welsh public sector. He is responsible for the annual audit of the majority of the public money spent in Wales, including the £15 billion of funds that are voted on annually by the National Assembly. Elements of this funding are passed by the Welsh Government to the NHS in Wales (over £7 billion) and to local government (over £4 billion).
  • The audit independence of the Auditor General is of paramount importance. He is appointed by the Queen, and his audit work is not subject to direction or control by the National Assembly or government. 
  • The Wales Audit Office (WAO) is a corporate body consisting of a nine member statutory Board which employs staff and provides other resources to the Auditor General, who is also the Board’s Chief Executive and Accounting Officer. The Board monitors and advises the Auditor General, regarding the exercise of his functions.

Dioddefwyr a goroeswyr cam-drin domestig a thrais rhywiol yn cael eu gadael i lawr gan system dameidiog

Mae gwasanaethau’n anghyson, yn gymhleth ac yn fyrdymor, ac mae dioddefwyr a goroeswyr yn ei chael yn anodd cael y cymorth y mae ei angen arnynt.

Mae gwybodaeth am nifer yr achosion o drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yng Nghymru’n annibynadwy ac nid oes darlun eglur o faint y broblem. Mae bwlch yn y data ynghylch pa ddioddefwyr, goroeswyr a chyflawnwyr sy’n defnyddio gwasanaethau cyhoeddus a pha wasanaethau sydd ar gael.

Er y gwnaed peth cynnydd da gyda gweithio’n rhanbarthol, codi ymwybyddiaeth a chyflwyno hyfforddiant, mae cynnydd o ran cyflawni’r agweddau allweddol ar y Ddeddf Trais yn Erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) yn wael ac nid yw wedi cael yr effaith a ddymunir. Yn arbennig, mae cyllido gwasanaethau allweddol yn dal i fod yn her gyda gormod o ddulliau gwahanol sy’n gorgyffwrdd ac yn anghyson â’i gilydd ledled Cymru.

Mae gwaith ataliol yn mynd rhagddo mewn rhai ardaloedd ac yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol ar gyfer dioddefwyr a goroeswyr. Mae Hwb Cam-drin Domestig Abertawe a rhaglen ‘Teuluoedd Cydnerth’ Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf yn enghreifftiau da o’r modd y mae gwasanaethau’n gwella. Serch hynny, mae llawer o waith i’w wneud o hyd ar mwyn i gyrff cyhoeddus ymateb yn gyson ac yn effeithiol a rhoi’r cymorth y mae ar oroeswyr a dioddefwyr ei angen. 

Mae ein hadroddiad yn gwneud nifer o argymhellion gan gynnwys:

  • bod gwaith i asesu anghenion a mapio’r ddarpariaeth gwasanaethau gan gyrff cyhoeddus yn cael sylw o’r newydd a bod y modd y caiff pobl eu cynnwys yn cael ei ehangu a’i wella;
  • bod asiantaethau darparu (awdurdodau lleol, cyrff iechyd, yr heddlu, awdurdodau tân ac achub a’r trydydd sector) yn adolygu eu dull o weithio’n rhanbarthol i integreiddio gwasanaethau’n well a chynyddu i’r eithaf yr effaith gadarnhaol y gallant ei chael er ddioddefwyr a goroeswyr;
  • bod awdurdodau lleol yn adolygu eu trefniadau comisiynu i gael gwared ar ddyblygu a gorgyffwrdd; rhesymoli trefniadau gweinyddu; symleiddio a safoni trefniadau comisiynu; a phennu mesurau perfformiad, targedau a meincnodau priodol.

Meddai’r Archwilydd Cyffredinol, Adrian Crompton, heddiw: “Rwy’n cyhoeddi’r adroddiad hwn yn union cyn Diwrnod Rhyngwladol Diddymu Trais yn erbyn Menywod. Mae’n achos pryder canfod, bedair blynedd ar ôl cyflwyno’r ddeddfwriaeth hon a oedd yn torri tir newydd, bod dioddefwyr a goroeswyr cam-drin domestig a thrais rhywiol yn dal i gael eu gadael i lawr gan system anghyson a chymhleth.

Mae cydweithio a gweithio ar y cyd yn hanfodol i sicrhau bod y gwasanaethau hyn yn effeithlon ac yn effeithiol, yn enwedig o ystyried natur dameidiog y trefniadau darparu ar draws cyrff cyhoeddus.”

Diwedd

Nodiadau i Olygyddion:

  • Mae’r adroddiad hwn yn archwilio sut y mae’r dyletswyddau a’r cyfrifoldebau newydd yn Neddf Trais yn Erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) (2015) yn cael eu cyflwyno a’u cyflawni ledled Cymru.
  • Cyhoeddir yr adroddiad hwn yn union cyn Diwrnod Rhyngwladol Diddymu Trais yn erbyn Menywod ar 25 Tachwedd 2019.
  • Mae gan nifer o gyrff gyfrifoldebau am helpu dioddefwyr a goroeswyr cam-drin a thrais domestig. Mae’r rhain yn cynnwys awdurdodau lleol, yr heddlu, cyrff iechyd lleol a chyrff y GIG, sefydliadau tai a sefydliadau’r trydydd sector
  • Fe gyfwelom ni â nifer o oroeswyr a ddarparodd wybodaeth fanwl ar ein cyfer am eu profiadau o’r modd y mae cyrff cyhoeddus wedi ymateb i’w hanghenion. Byddwn yn rhannu dyfyniadau gan oroeswyr trwy’n cyfrifon ar y cyfryngau cymdeithasol.
  • Fe arolygom ni awdurdodau lleol, byrddau iechyd, awdurdodau tân ac achub, yr heddlu a chomisiynwyr heddlu a throseddu o ran eu dull strategol o ymdrin â Thrais yn Erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol ac effeithiolrwydd trefniadau gweithredol presennol. Fe wnaethom hefyd arolygu’r holl brif ddarparwyr tai cymdeithasol yng Nghymru a darparwyr gwasanaethau Trais yn Erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol arbenigol yn y trydydd sector.
  • Mae astudiaethau achos i’w cael ar dudalennau 21, 22, 28, 29 a 39.
  • Yr Archwilydd Cyffredinol yw archwilydd allanol statudol annibynnol y sector cyhoeddus datganoledig yng Nghymru. Mae’n gyfrifol am fynd ati’n flynyddol i archwilio’r mwyafrif o’r arian cyhoeddus a gaiff ei wario yng Nghymru, gan gynnwys y £15 biliwn o arian y pleidleisir arno’n flynyddol gan y Cynulliad Cenedlaethol. Caiff elfennau o’r cyllid hwn eu trosglwyddo gan Lywodraeth Cymru i’r GIG yng Nghymru (dros £7 biliwn) ac i lywodraeth leol (dros £4 biliwn).
  • Mae annibyniaeth archwilio’r Archwilydd Cyffredinol o’r pwys mwyaf. Fe’i penodir gan y Frenhines, ac nid yw ei waith archwilio’n cael ei gyfarwyddo na’i reoli gan y Cynulliad Cenedlaethol na’r Llywodraeth. 
  • Corff corfforaethol sy’n cynnwys Bwrdd statudol ac iddo naw aelod yw Swyddfa Archwilio Cymru sy’n cyflogi staff ac yn darparu adnoddau eraill ar gyfer yr Archwilydd Cyffredinol, sydd hefyd yn gweithredu fel Prif Weithredwr a Swyddog Cyfrifyddu’r Bwrdd. Mae’r Bwrdd yn monitro ac yn cynghori’r Archwilydd Cyffredinol, o ran arfer ei swyddogaethau.

Big challenges remain for Cwm Taf Morgannwg Health Board

“Many areas where significant improvements are required,” says joint review of quality governance. 

There are a number of fundamental weaknesses in governance around patient safety and the quality of care at Cwm Taf Morgannwg University Health Board, a joint review by Healthcare Inspectorate Wales (HIW) and the Wales Audit Office has found.

It expresses concern that the weaknesses are compromising the Health Board’s ability to identify and respond to quality of care and patient safety problems.

Following well-publicised concerns about maternity services at the Health Board, the joint review examined the organisation’s overall approach to quality governance. It found that whilst there has been a strong focus on financial balance and meeting key targets, less attention has been paid to the overall quality and safety of its services.

The report highlights the need for stronger and broader leadership in respect of quality and patient safety and worryingly, points to a culture of fear and blame in some parts of the organisation that has prevented staff from speaking out and raising concerns.

Directorate-level arrangements for oversight of quality and safety of services need to be strengthened and made more consistent with more clearly defined roles and responsibilities and better business processes. Crucially there needs to be a shift in organisational approach to enable directorates to take better ownership of responses to concerns and complaints

More broadly, reviewers found gaps in key governance arrangements associated with the management and identification of risk, and the provision of information to support effective scrutiny by the board and its committees. The need for improvements in the way incidents are classified and reported was also highlighted.

Whilst the review has highlighted a significant number of concerns, it does note that the Health Board has started to take actions to address them. It also highlights the impact that new leadership is starting to have in tackling what is a considerable set of challenges. 

The report makes 14 specific recommendations to the Health Board, including:

  • Identifying clear organisational priorities for quality of services, and reflecting these in an updated Quality Strategy;
  • Strengthening identification and management of risk across the breadth of its services;
  • Clarifying roles and strengthening leadership in respect of quality and safety, especially in relation to the roles of the Medical Director and Clinical Directors;
  • A number of actions to help strengthen scrutiny and oversight of quality and safety within the organisation; and
  • Engagement with staff to help embed a new Values and Behaviours framework, and broader actions to demonstrate a stronger approach to organisation learning.

Dr Kate Chamberlain, the Chief Executive of Healthcare Inspectorate Wales, said:

“Our joint review findings make worrying reading. Whilst maintaining a necessary focus on its finances and other performance targets, the Health Board has not given due attention to the quality of the services it provides. Urgent action is needed to correct this and to support staff on the ground to deliver care that is safe and of high quality”.  

Adrian Crompton, the Auditor General for Wales, said:

“The scale of the challenge for the Health Board is significant. Fundamental aspects of quality governance have been allowed to lapse and work is now urgently needed to rebuild both those internal systems and the external confidence in the Health Board. New leadership, who have a clear idea of what needs to change, gives cause for optimism but they will need to act with both resilience and pace to effect the many changes that are necessary”.

Healthcare Inspectorate Wales and the Wales Audit Office acknowledge the open and transparent way in which the Health Board has supported the joint review and urge other NHS bodies to pay close attention to its findings in reviewing their own quality governance systems.

End

Notes for Editors

  • Concerns highlighted in a succession of previous reports prompted Healthcare Inspectorate Wales and the Wales Audit Office to undertake this review, which was not commissioned by the Welsh Government.
  • The Auditor General is the independent statutory external auditor of the devolved Welsh public sector. He is responsible for the annual audit of the majority of the public money spent in Wales, including the £15 billion of funds that are voted on annually by the National Assembly. Elements of this funding are passed by the Welsh Government to the NHS in Wales (over £7 billion) and to local government (over £4 billion).
  • The audit independence of the Auditor General is of paramount importance. He is appointed by the Queen, and his audit work is not subject to direction or control by the National Assembly or government.
  • The Wales Audit Office (WAO) is a corporate body consisting of a nine member statutory Board which employs staff and provides other resources to the Auditor General, who is also the Board’s Chief Executive and Accounting Officer. The Board monitors and advises the Auditor General, regarding the exercise of his functions.
  • Healthcare Inspectorate Wales is the independent inspectorate and regulator of healthcare in Wales. We regulate and inspect NHS services and independent healthcare providers against a range of standards, policies, guidance and regulations to highlight areas requiring improvement.

Heriau mawr o hyd i Fwrdd Iechyd Cwm Taf Morgannwg

“Mae angen gwelliannau sylweddol mewn sawl maes,” yn ôl adolygiad ar y cyd o'r trefniadau llywodraethu ansawdd. 

Mae nifer o wendidau sylfaenol yn nhrefniadau llywodraethu Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg ar gyfer sicrhau diogelwch cleifion ac ansawdd gofal, yn ôl adolygiad ar y cyd gan Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru (AGIC) a Swyddfa Archwilio Cymru. 

Mae'n mynegi pryder bod y gwendidau yn cael effaith andwyol ar allu'r Bwrdd Iechyd i nodi problemau o ran ansawdd gofal a diogelwch cleifion ac ymateb iddynt.

Yn dilyn pryderon ynghylch gwasanaethau mamolaeth y Bwrdd Iechyd, a gafodd gyhoeddusrwydd eang, aeth yr adolygiad ar y cyd ati i ystyried dull cyffredinol y sefydliad o lywodraethu ansawdd. Er gwaethaf y ffocws cryf ar gydbwysedd ariannol a chyrraedd targedau allweddol, nododd nad oes cymaint o sylw wedi cael ei roi i ansawdd a diogelwch cyffredinol ei wasanaethau.

Mae'r adroddiad yn tynnu sylw at yr angen am arweinyddiaeth gryfach ac ehangach mewn perthynas ag ansawdd a diogelwch cleifion ac yn cyfeirio at ddiwylliant o ofn a bwrw bai yn rhai rhannau o'r sefydliad sy'n atal aelodau o'r staff rhag lleisio barn a chodi pryderon. Mae hyn yn destun pryder.

Mae angen atgyfnerthu'r trefniadau ar gyfer goruchwylio ansawdd a diogelwch gwasanaethau ar lefel cyfarwyddiaethau a sicrhau eu bod yn fwy cydnaws â rolau a chyfrifoldebau wedi'u diffinio'n gliriach a gwell prosesau busnes. Yn hanfodol, mae angen newid dull gweithredu'r sefydliad er mwyn galluogi cyfarwyddiaethau i gymryd mwy o berchenogaeth dros ymateb i bryderon a chwynion.

Yn ehangach, nododd yr adolygwyr fylchau mewn trefniadau llywodraethu allweddol o ran rheoli a nodi risg, a darparu gwybodaeth i gefnogi gwaith craffu effeithiol gan y bwrdd a'i bwyllgorau. Tynnwyd sylw hefyd at yr angen i wella'r ffordd y caiff digwyddiadau eu dosbarthu a'r drefn ar gyfer rhoi gwybod amdanynt.

Er bod yr adolygiad yn tynnu sylw at nifer sylweddol o bryderon, mae'n nodi bod y Bwrdd Iechyd wedi dechrau cymryd camau i fynd i'r afael â'r pryderon hyn. Mae'n tynnu sylw hefyd at yr effaith y mae'r arweinwyr newydd yn dechrau ei chael wrth fynd i'r afael â chyfres sylweddol o heriau.

Mae'r adroddiad yn gwneud 14 o argymhellion penodol i'r Bwrdd Iechyd, gan gynnwys:

  • Nodi blaenoriaethau sefydliadol clir ar gyfer ansawdd gwasanaethau, a'u hadlewyrchu mewn Strategaeth Ansawdd wedi'i diweddaru;
  • Atgyfnerthu'r broses o nodi a rheoli risg ym mhob rhan o'i wasanaethau;
  • Egluro rolau ac atgyfnerthu arweinyddiaeth mewn perthynas ag ansawdd a diogelwch, yn enwedig mewn perthynas â rolau'r Cyfarwyddwr Meddygol a'r Cyfarwyddwr Clinigol;
  • Nifer o gamau gweithredu er mwyn helpu i atgyfnerthu'r trefniadau ar gyfer craffu ar ansawdd a diogelwch a'u goruchwylio yn y sefydliad;
  • Ymgysylltu â'r staff er mwyn helpu i roi fframwaith Gwerthoedd ac Ymddygiad newydd ar waith, ac er mwyn cymryd camau gweithredu ehangach i ddangos dull gweithredu cryfach mewn perthynas â dysgu sefydliadol.

Meddai Dr Kate Chamberlain, Prif Weithredwr Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru:

"Mae canfyddiadau ein hadolygiad ar y cyd yn peri pryder. Er bod y Bwrdd Iechyd wedi parhau i ganolbwyntio ar ei gyllid a thargedau perfformiad eraill, a hynny'n briodol, nid yw wedi rhoi sylw dyledus i ansawdd y gwasanaethau a ddarperir ganddo. Mae angen gweithredu ar frys er mwyn unioni'r sefyllfa a helpu staff rheng flaen i ddarparu gofal sy'n ddiogel ac o ansawdd uchel".

Meddai Adrian Crompton, Archwilydd Cyffredinol Cymru:

"Mae her sylweddol yn wynebu'r Bwrdd Iechyd. Mae agweddau sylfaenol ar y trefniadau llywodraethu ansawdd wedi mynd ar eu gwaethaf ac mae angen cymryd camau brys yn awr i ailadeiladu'r systemau mewnol hynny ac ailfeithrin hyder o'r tu allan yn y Bwrdd Iechyd. Mae'r arweinwyr newydd, y mae ganddynt syniad clir o'r newidiadau sydd eu hangen, yn cynnig rhywfaint o obaith ond bydd angen iddynt gymryd camau cadarn a chyflym er mwyn rhoi'r newidiadau niferus sydd eu hangen ar waith".

Mae Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru a Swyddfa Archwilio Cymru yn cydnabod agwedd agored a thryloyw y Bwrdd Iechyd wrth gefnogi'r adolygiad ar y cyd ac yn annog cyrff eraill y GIG i roi ystyriaeth ofalus i'w ganfyddiadau wrth adolygu eu systemau llywodraethu ansawdd eu hunain.

DIWEDD

Nodiadau i Olygyddion

  • Cynhaliodd Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru a Swyddfa Archwilio Cymru yr adolygiad hwn o ganlyniad i bryderon a nodwyd mewn cyfres o adroddiadau blaenorol, ac ni chafodd ei gomisiynu gan Lywodraeth Cymru.
  • Yr Archwilydd Cyffredinol yw archwilydd allanol statudol annibynnol y sector cyhoeddus datganoledig yng Nghymru. Mae’n gyfrifol am fynd ati’n flynyddol i archwilio’r mwyafrif o’r arian cyhoeddus a gaiff ei wario yng Nghymru, gan gynnwys y £15 biliwn o arian y pleidleisir arno’n flynyddol gan y Cynulliad Cenedlaethol. Caiff elfennau o’r cyllid hwn eu trosglwyddo gan Lywodraeth Cymru i’r GIG yng Nghymru (dros £7 biliwn) ac i lywodraeth leol (dros £4 biliwn).
  • Mae annibyniaeth archwilio’r Archwilydd Cyffredinol o’r pwys mwyaf. Fe’i penodir gan y Frenhines, ac nid yw ei waith archwilio’n cael ei gyfarwyddo na’i reoli gan y Cynulliad Cenedlaethol na’r Llywodraeth. 
  • Corff corfforaethol sy’n cynnwys Bwrdd statudol ac iddo naw aelod yw Swyddfa Archwilio Cymru sy’n cyflogi staff ac yn darparu adnoddau eraill ar gyfer yr Archwilydd Cyffredinol, sydd hefyd yn gweithredu fel Prif Weithredwr a Swyddog Cyfrifyddu’r Bwrdd. Mae’r Bwrdd yn monitro ac yn cynghori’r Archwilydd Cyffredinol, o ran arfer ei swyddogaethau.
  • Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru yw'r arolygiaeth a'r rheoleiddiwr annibynnol ar gyfer gofal iechyd yng Nghymru. Rydym yn rheoleiddio ac yn arolygu gwasanaethau GIG a darparwyr gofal iechyd annibynnol yng Nghymru yn erbyn amrywiaeth o safonau, polisïau, canllawiau a rheoliadau i amlygu meysydd sydd angen eu gwella.

Cynlluniau i gryfhau gofal sylfaenol ddim yn digwydd yn ddigon cyflym

Er gwaethaf buddsoddiad sylweddol a llawer o gynlluniau i drawsnewid gofal sylfaenol dros y blynyddoedd, nid yw newid wedi digwydd mor gyflym nac mor eang ag a fwriadwyd.

Er bod y GIG a Llywodraeth Cymru yn cymryd ystod o gamau i gryfhau gofal sylfaenol, mae angen i newid ddigwydd yn gyflymach ac ar raddfa fwy i fynd i’r afael â heriau hirsefydlog a sicrhau bod gwasanaethau hanfodol yn addas ar gyfer y dyfodol. Dyna’r neges allweddol mewn adroddiad, a gyhoeddir heddiw, gan Archwilydd Cyffredinol Cymru.

Mae pwysau cynyddol ar y model gofal sylfaenol traddodiadol o hyd ac mae cleifion yn profi anawsterau parhaus wrth geisio cael apwyntiadau gyda meddyg teulu. Fe wnaeth cyfran y bobl a oedd yn ei chael yn anodd cael apwyntiad ostwng ychydig o 42% yn 2017-18 i 40% yn 2018-19, er bod y lefel hon yn dal i fod yn achos pryder ac yn amrywio ledled Cymru.

Dros y blynyddoedd diwethaf bu nifer o ddatblygiadau sydd wedi ceisio cryfhau’r modd y caiff gwasanaethau gofal sylfaenol eu cynllunio a’u darparu yng Nghymru. Yn fwyaf nodedig mae hyn wedi cynnwys sefydlu clystyrau gofal sylfaenol (gweler y nodiadau i olygyddion) a chyflwyno’r Gronfa Genedlaethol Gofal Sylfaenol a ddyrannodd £120m i fyrddau iechyd rhwng 2015-16 a 2017-18 i roi cymorth i ddatblygu gofal sylfaenol trwy amryw fentrau gan gynnwys y rhaglen pennu cyfeiriad genedlaethol (gweler y nodiadau i olygyddion).

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf mae Model Gofal Sylfaenol newydd ar gyfer Cymru wedi esblygu, ac yn hybu datblygiad timau gofal sylfaenol aml-broffesiwn i leihau’r pwysau cyfredol ar feddygon teulu ac i wella mynediad a gwasanaethau ar gyfer cleifion. Fodd bynnag, bratiog fu’r cynnydd o ran rhoi’r model ar waith ac mae angen i newid ddigwydd yn gyflymach.

Mae’r model gofal sylfaenol newydd yn dechrau cael ei roi ar waith ond mae angen ymgysylltu gwell â’r cyhoedd i sicrhau eu bod yn deall y ffyrdd newydd o weithio. Hefyd, mae angen cynyddu ymwybyddiaeth a dealltwriaeth am y model a chefnogaeth iddo ymhlith staff y GIG, a all dywys cleifion at y gwasanaeth cywir a gweithredu fel hyrwyddwyr y ffyrdd newydd o weithio.

Mae’r adroddiad yn nodi argymhellion ar lefel genedlaethol i Lywodraeth Cymru a’r Bwrdd Gofal Sylfaenol Cenedlaethol, gan gynnwys:

  • Llywio’r broses o roi’r Model Gofal Sylfaenol ar gyfer Cymru ar waith a datblygu, casglu a chyhoeddi data rheolaidd i helpu i bwyso a mesur y cynnydd;
  • Ymgynghori â byrddau iechyd, i gytuno ar ddull o egluro a safoni’r ffordd y mae gwariant ar ofal sylfaenol yn cael ei gofnodi a’r ffordd yr adroddir arno; a hefyd
  • Cynnwys y cyhoedd yn fwy mewn newidiadau i ofal sylfaenol.

Meddai’r Archwilydd Cyffredinol, Adrian Crompton:

“Mae gan wasanaethau gofal sylfaenol rôl hanfodol yn y system iechyd a gofal yng Nghymru. Er y bu ystod o gynlluniau i ddatblygu gofal sylfaenol, cyfyngedig fu’r cynnydd o ran rhoi’r cynlluniau hyn ar waith ac nid yw gofal sylfaenol wastad wedi cael proffil digon uchel o fewn y GIG yng Nghymru.

Rhaid i hyn newid, ac mae angen i’r model newydd a ragwelir ar gyfer gofal sylfaenol gael ei gyflwyno’n gyflymach ac ar raddfa fwy, a chan ymgysylltu’n briodol â staff a defnyddwyr gwasanaethau. Bydd methu â gwneud hynny’n creu heriau gwirioneddol i gynaliadwyedd y gwasanaethau hanfodol hyn.”

Diwedd

Nodiadau i Olygyddion:

  • Mae’r adroddiad hwn yn canolbwyntio ar y prif faterion a meysydd cynnydd a ganfuwyd mewn gwasanaethau gofal sylfaenol yng Nghymru ar lefel genedlaethol.
  • Mae gofal sylfaenol yn cwmpasu ystod eang o wasanaethau, a ddarperir gan feddygon teulu, fferyllwyr, deintyddion, optometryddion a gweithwyr proffesiynol o’r sectorau iechyd, gofal cymdeithasol a gwirfoddol.
  • Clystyrau gofal sylfaenol – grwpiau o feddygfeydd teulu cyfagos, gwasanaethau gofal sylfaenol eraill a sefydliadau partner sy’n cydweithio i sicrhau bod gofal mewn ardal ddaearyddol ddiffiniedig yn cael ei gydgysylltu’n well yw clystyrau. Mae 64 o glystyrau yng Nghymru, sy’n nodweddiadol yn gwasanaethu poblogaeth sydd rhwng 25,000 a 100,000 o bobl.
  • Y Rhaglen Pennu Cyfeiriad – nod y rhaglen yw ysgogi arloesi a hybu’r broses o ailddylunio gofal sylfaenol. Dechreuodd â 24 o brosiectau, a oedd yn cyflogi gwahanol ymarferwyr, gan gynnwys fferyllwyr a ffisiotherapyddion, i weithio mewn meddygfeydd teulu i roi cynnig ar ffyrdd newydd, arloesol o ddarparu gwasanaethau gofal sylfaenol.
  • Yn ystod 2018, fe wnaethom adolygu gwasanaethau gofal sylfaenol ym mhob bwrdd iechyd yng Nghymru gan ganolbwyntio ar gynllunio strategol, buddsoddi, y gweithlu, trosolwg ac arweinyddiaeth, a pherfformiad.
  • Yn gynnar yn 2019, fe gynhaliom ni gyfweliadau ac adolygiadau o ddogfennau i asesu’r arweinyddiaeth a threfniadau llywodraethu cenedlaethol ar gyfer gwella gofal sylfaenol.
  • Yr Archwilydd Cyffredinol yw archwilydd allanol statudol annibynnol y sector cyhoeddus datganoledig yng Nghymru. Mae’n gyfrifol am fynd ati’n flynyddol i archwilio’r mwyafrif o’r arian cyhoeddus a gaiff ei wario yng Nghymru, gan gynnwys y £15 biliwn o arian y pleidleisir arno’n flynyddol gan y Cynulliad Cenedlaethol. Caiff elfennau o’r cyllid hwn eu trosglwyddo gan Lywodraeth Cymru i’r GIG yng Nghymru (dros £7 biliwn) ac i lywodraeth leol (dros £4 biliwn).
  • Mae annibyniaeth archwilio’r Archwilydd Cyffredinol o’r pwys mwyaf. Fe’i penodir gan y Frenhines, ac nid yw ei waith archwilio’n cael ei gyfarwyddo na’i reoli gan y Cynulliad Cenedlaethol na’r Llywodraeth. 
  • Corff corfforaethol sy’n cynnwys Bwrdd statudol ac iddo naw aelod yw Swyddfa Archwilio Cymru sy’n cyflogi staff ac yn darparu adnoddau eraill ar gyfer yr Archwilydd Cyffredinol, sydd hefyd yn gweithredu fel Prif Weithredwr a Swyddog Cyfrifyddu’r Bwrdd. Mae’r Bwrdd yn monitro ac yn cynghori’r Archwilydd Cyffredinol, o ran arfer ei swyddogaethau.

Plans to strengthen primary care not happening quickly enough

Despite considerable investment and many plans for primary care transformation over the years, change has not happened as quickly or as widely as intended.

While the NHS and Welsh Government are taking a range of steps to strengthen primary care, change needs to happen at greater pace and scale to tackle longstanding challenges and ensure vital services are fit for the future. That’s the key message of a report by the Auditor General for Wales.

There remains growing pressure on the traditional model of primary care and patients are experiencing continued difficulties in accessing appointments with a GP. The proportion of people finding it difficult to get an appointment decreased slightly from 42% in 2017-18 to 40% in 2018-19 although this level remains of concern and varies across Wales.

In recent years there have been a number of developments that have sought to strengthen the planning and delivery of primary care services in Wales. Most notably this has included the establishment of primary care clusters (see notes to editors) and the introduction of a National Primary Care Fund that allocated £120m to health boards between 2015-16 and 2017-18 to support the development of primary care through various initiatives including the national pacesetter programme (see notes to editors).

During the last few years a new Primary Care Model for Wales has evolved, which promotes the development of multi-professional primary care teams to reduce the current pressures on GPs and to improve access and services for patients. However, progress on implementing the model is patchy and the pace of change needs to be increased.

The new primary care model is beginning to be implemented but there is a need for better engagement with the public to ensure they understand the new ways of working. There is also a need to increase awareness, understanding and support for the model amongst NHS staff, who can guide patients to the right service and act as advocates for the new ways of working.

The report sets out national-level recommendations for Welsh Government and the National Primary Care Board, including:

  • Consulting with health boards, to agree an approach to clarify and standardise the way that primary care expenditure is recorded and reported; and
  • Driving implementation of the Primary Care Model for Wales and developing, collecting and publishing regular data to help gauge progress;
  • Involving the public more in primary care changes.

Auditor General, Adrian Crompton said:

“Primary care services play a vital role in the system of health and care in Wales. Whilst there has been a range of plans to develop primary care, progress in implementing these plans has been limited and primary care has not always had a high enough profile within the NHS in Wales.

This has to change, and the new model that is envisaged for primary care needs to be rolled out at a quicker pace and on a larger scale, and with appropriate engagement of staff and service users. Failure to do so will create some real challenges to the sustainability of these vital services.”

Ends

Notes to Editors:

  • This report focuses on the main issues and areas of progress found in primary care services in Wales on a national-level.
  • Primary care covers a wide range of services, delivered by GPs, pharmacists, dentists, optometrists and professionals from health, social care and voluntary sectors.
  • Primary care clusters – clusters are groups of neighbouring GP practices, other primary care services and partner organisations who work together to ensure care within a defined geographical area is better co-ordinated. There are 64 clusters in Wales, typically serving a population of between 25,000 and 100,000 people.
  • The Pacesetter Programme – the programme aims to stimulate innovation and promote primary care redesign. It began with 24 projects, which employed different practitioners, including pharmacists and physiotherapists, to work in GP practices to try out new, innovative ways of providing primary care services.
  • During 2018, we reviewed primary care services in all health boards in Wales focussing on strategic planning, investment, workforce, oversight and leadership, and performance.
  • In early 2019, we carried out interviews and document reviews to assess the national leadership and governance arrangements for improving primary care.
  • The Auditor General is the independent statutory external auditor of the devolved Welsh public sector. He is responsible for the annual audit of the majority of the public money spent in Wales, including the £15 billion of funds that are voted on annually by the National Assembly. Elements of this funding are passed by the Welsh Government to the NHS in Wales (over £7 billion) and to local government (over £4 billion).
  • The audit independence of the Auditor General is of paramount importance. He is appointed by the Queen, and his audit work is not subject to direction or control by the National Assembly or government. 
  • The Wales Audit Office (WAO) is a corporate body consisting of a nine member statutory Board which employs staff and provides other resources to the Auditor General, who is also the Board’s Chief Executive and Accounting Officer. The Board monitors and advises the Auditor General, regarding the exercise of his functions.