Mae'r gwaith o uwchraddio ysbyty yn y Gogledd dros gyfnod o saith mlynedd wedi costio dros £60 miliwn yn fwy na'r hyn a gymeradwywyd yn wreiddiol

Monday, September 7, 2020 - 1:29pm

Cafodd y rhaglen gymhleth gwerth £171 miliwn o waredu asbestos ac adnewyddu Ysbyty Glan Clwyd ei chwblhau yn llwyddiannus ychydig fisoedd yn unig yn ddiweddarach na'r bwriad 

Mae ein hadroddiad yn nodi'r ffactorau allweddol a gyfrannodd at y cynnydd sylweddol yng nghostau'r prosiect

Yn dilyn dau ddigwyddiad yn ymwneud ag asbestos yn 2010, daeth yr angen i weithredu er mwyn gwaredu asbestos o Ysbyty Glan Clwyd yn fater â llawer mwy o frys, wedi'i sbarduno gan hysbysiadau gwella statudol a gyhoeddwyd gan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch. Yn gynnar yn 2011, gwnaeth Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr (y Bwrdd Iechyd) gais i Lywodraeth Cymru am gyllid cyfalaf i waredu'r asbestos ac adnewyddu'r ysbyty.

Yn 2012, cytunodd Llywodraeth Cymru ar gyllid o £110.4 miliwn. Cwblhawyd y broses gymhleth o gael gwared ar asbestos a gwaredu tua 300,000 tunnell o wastraff halogedig o safle ysbyty 'byw' yn llwyddiannus yn 2019, ychydig fisoedd yn unig yn ddiweddarach na'r bwriad, ond am gost o £170.8 miliwn, sef bron i 55% yn fwy na'r gyllideb wreiddiol a gymeradwywyd.

Canfu ein hadolygiad:

  • Arweiniodd terfyn amser yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch yn 2011 i'r Bwrdd Iechyd ddarparu cynllun i waredu asbestos o'r ysbyty at heriau i'r Bwrdd Iechyd ac i Lywodraeth Cymru.
  • Ni wnaeth y Bwrdd Iechyd na Llywodraeth Cymru fynd i'r afael yn llawn â gwendidau yn yr achosion busnes cyn i'r achos busnes terfynol gael ei gymeradwyo.
  • Nodwyd diffygion sylweddol yn y broses o lywodraethu a rheoli'r prosiect gan y Bwrdd Iechyd yn 2014, pan ddaeth yn amlwg nad oedd y cyllid cyfalaf a ddarparwyd gan Lywodraeth Cymru yn ddigonol i gwblhau'r prosiect.
  • Mae'r prosiect wedi costio £53.2 miliwn yn fwy i Lywodraeth Cymru na'r cyllid y cytunwyd arno yn wreiddiol. Mae'r Bwrdd Iechyd wedi darparu £7.2 miliwn arall o'i adnoddau ei hun hefyd.
  • Mae'r Bwrdd Iechyd a Llywodraeth Cymru wedi cymryd camau i gryfhau eu dulliau o reoli a chymeradwyo prosiectau cyfalaf.

Mae'r adroddiad hwn yn dangos pwysigrwydd sylfaenol llywodraethu da a throsolwg cadarn o brosiectau cyfalaf cymhleth. Er bod y gwaith adnewyddu cymhleth wedi'i gyflawni ar amser i raddau helaeth, mae'n bosibl y gellid bod wedi osgoi'r gorwario sylweddol iawn pe bai pryderon ynghylch yr achos busnes gwreiddiol wedi'u datrys yn briodol ar y cychwyn.

Mae'r gwersi a ddysgwyd gan y Bwrdd Iechyd a Llywodraeth Cymru o'r prosiect hwn yn berthnasol i bob corff cyhoeddus yng Nghymru sy'n ymwneud â rhaglenni cyfalaf mawr.

Adrian Crompton, Archwilydd Cyffredinol

Nodiadau i Olygyddion:

  • Mae'r Bwrdd Iechyd a'i gontractwyr wedi cwblhau'r broses gymhleth o gael gwared ar asbestos a gwaredu tua 300,000 tunnell o wastraff halogedig o safle ysbyty 'byw'. Ar yr un pryd, mae'r prosiect wedi gwella cyfleusterau yn Ysbyty Glan Clwyd a fydd yn rhoi profiad ac amgylchedd gwell i gleifion a staff. Mae'r cyfleusterau ychwanegol yn cynnwys:
    • theatrau llawdriniaeth ac adrannau o'r radd flaenaf;
    • ardal argyfwng newydd;
    • wardiau newydd ac adnewyddu rhai presennol;
    • adran batholeg newydd;
    • uned gofal critigol newydd;
    • cyfleusterau pelydr-x a chleifion allanol wedi'u hadnewyddu; ac
    • adran arlwyo newydd.
  • Fel cyfrif ffeithiol, nid yw'r adroddiad hwn yn dod i unrhyw gasgliad ynglŷn ag i ba raddau mae'r prosiect yn cynrychioli gwerth am arian i bwrs y wlad.
  • Yr Archwilydd Cyffredinol yw archwilydd allanol statudol annibynnol y sector cyhoeddus datganoledig yng Nghymru. Mae'n gyfrifol am archwilio'r rhan fwyaf o'r arian cyhoeddus a gaiff ei wario yng Nghymru bob blwyddyn, gan gynnwys y £15 biliwn o gronfeydd y mae Senedd Cymru yn pleidleisio arnynt yn flynyddol. Mae Llywodraeth Cymru yn trosglwyddo elfennau o'r cyllid hwn i'r GIG yng Nghymru (dros £7 biliwn) ac i Lywodraeth Leol (dros £4 biliwn).
  • Mae annibyniaeth archwilio'r Archwilydd Cyffredinol o'r pwys mwyaf. Fe'i penodir gan y Frenhines, ac nid yw ei waith archwilio yn destun cyfarwyddyd na rheolaeth gan Senedd na Llywodraeth Cymru. 
  • Corff corfforaethol yw Swyddfa Archwilio Cymru (WAO) sy'n cynnwys Bwrdd statudol o naw aelod sy'n cyflogi staff ac yn darparu adnoddau eraill i'r Archwilydd Cyffredinol, sydd hefyd yn Brif Weithredwr a Swyddog Cyfrifyddu'r Bwrdd. Mae'r Bwrdd yn monitro ac yn cynghori'r Archwilydd Cyffredinol ynghylch arfer ei swyddogaethau.
  • Archwilio Cymru yw'r enw ymbarél ar gyfer Archwilydd Cyffredinol Cymru a Swyddfa Archwilio Cymru. Mae Archwilio Cymru yn nod masnach cofrestredig, ond nid yw'n endid cyfreithiol ynddo'i hun.